Çinin Çenqduda yerləşən Huanliu-3 (HL-3) eksperimental termofusion reaktoru 100 milyon dərəcə Selsi isitmə gücü ilə böyük elmi irəliləyiş əldə etməkdədir.

Azmedinfo.az xəbər verir ki, "The South China Morning Post" yazır ki, bu böyük nailiyyət elm adamlarını Yer kürəsində özünü saxlaya bilən termonüvə reaksiyasını işə salmağa yaxınlaşdırır. Açıq nəşrlər tarixində ilk dəfə olaraq, elektron və ion plazması üçün bu temperatur həddi bir quraşdırma daxilində eyni vaxtda aşılıb.

HL-3-ün baş konstruktoru Zhong Vulu müsahibəsində nəticənin müstəsna əhəmiyyətini vurğulayıb: "Bizim təcrübəmiz 100 milyon dərəcəyə çatdı, həmçinin termonüvə birləşməsinin ümumi performansında əhəmiyyətli bir sıçrayış oldu. Bu, Çinin termonüvə sintezi tədqiqatının plazmanın yanma mərhələsinə daxil olması deməkdir".

Bu reaktorun tarixi 2020-ci ilin dekabrında, zavodun HL-2M adı ilə ilk dəfə istifadəyə verildiyi vaxtdan başlayıb. O zaman Çin fizikləri elektron plazmanı 160 milyon dərəcə Selsi temperaturunda 20 saniyə saxlaya bildilər ki, bu da özlüyündə əla nəticə idi. 2023-cü ildə hərtərəfli təkmilləşdirmədən sonra reaktor HL-3 adlandırıldı.

Sonrakı dəyişikliklər süni termonüvə sintezi üçün mütləq dünya rekordu olan ion plazması üçün təsirli 117 milyon dərəcə Selsiyə nail olmağa imkan verdi. İndiyə qədər yalnız Cənubi Koreyanın KSTAR tokamakı ion plazmasını 100 milyon dərəcədən çox temperatura qədər qızdıra bilmişdi.

Yerdə "süni günəş" yaratmaq istiqamətində gələcək irəliləyiş təkcə ultra yüksək temperaturlara nail olmağı deyil. Kritik temperatur həddi artıq keçsə də, bu, bütün dünya alimləri üçün ən böyük problem olaraq uzun müddət ərzində reaksiyanın sabit saxlanılmasıdır.

Çin tədqiqatçılarının planlarına görə, HL-3 reaktoru daha bir təkmilləşdiriləcək, bundan sonra onun üzərində real ulduzların dərinliklərində baş verən proseslərə bənzər tamhüquqlu nüvə sintezi reaksiyasının başlaması ehtimalı yüksəkdir. Bu vəzifənin uğurla həyata keçirilməsi gələcəyin enerji sektorunun inkişafında dönüş nöqtəsi ola bilər.

Çin alimlərinin termonüvə sintezi sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlər ekoloji cəhətdən təmiz və faktiki olaraq tükənməz enerji mənbələrinin yaradılması üzrə işlərin qlobal kontekstinə uyğun gəlir. Çin layihəsi ilə paralel olaraq, Rusiya, ABŞ, Yaponiya və Avropa İttifaqı ölkələri də daxil olmaqla onlarla ölkənin iştirak etdiyi Fransada ITER (Beynəlxalq Termonüvə Təcrübə Reaktoru) kimi digər beynəlxalq təşəbbüslər də fəal inkişaf edir.

Çindəki HL-3 termonüvə reaktorunun bu misilsiz elmi nailiyyəti, ilk baxışda enerji texnologiyalarına aid görünsə də, əslində tibb və səhiyyə sahəsi üçün də böyük və çoxşaxəli əhəmiyyət daşıyır. Bu cür yüksək temperaturda və sabit plazma şəraitində aparılan tədqiqatlar, gələcəkdə həm texnoloji, həm də tibbi inqilablara səbəb ola biləcək yeni imkanlar açır.