"Gözü göy, dişi seyrək insanlardan uzaq ol" fikri Azərbaycan və bəzi digər Şərq xalqlarının folklorunda, xüsusilə də inanc və xalq təfəkküründə rast gəlinən bir deyimdir. Bu fikrin kökləri əsasən mistik və etno-kultural inanclara dayanır.

Azmedinfo.az bu fikrin mənşəyi və səbəblərini, elcə də tibbi aspekdən həqiqi olub-olmadığını izah edir:

Göz rəngi və inanc

Qədim dövrlərdə Şərq xalqlarında göy göz qeyri-adi və nadir hesab olunurdu. Çünki türk, ərəb, fars xalqlarında daha çox tünd rəngli gözlər rastlanılan idi. Göy gözlər nadir olduğu üçün onlara "nəzər" (göz dəymə) gücü aid edilirdi. İnsanlar inanırdılar ki, qeyri-adi göz rəngi olan şəxslərdən bəd nəzər dəyə bilər.

Dişlərin seyrək olması və qədim baxış

Seyrək dişlərə malik insanlar haqqında da müəyyən inanclar mövcud olub. Bəzi qədim inanclara görə seyrək dişli insanlar sirli, bic və ya uğursuz ola bilər. Bəzi mədəniyyətlərdə belə dişlər hiyləgərliyə və ya ağızdan yalan çıxmasına işarə kimi qəbul olunub. Digər inanclara görə isə seyrək dişlər genetik zəiflik və ya qida çatışmazlığı əlaməti sayılıb.

Qədim dövrlərdə insanlar bilmədikləri və nadir olan hər şeydən çəkinməyə meyilli olublar.
Göy göz və seyrək diş kimi nadir xüsusiyyətlər fərqlilik yaratdığı üçün, onlara şübhə ilə yanaşılıb. Belə inancların zamanla xalq arasında deyimlər və atalar sözləri kimi yayılması isə onların daha çox folklor elementi olmasına səbəb olub.

Bu fikrin real elmi əsası yoxdur. Bu, sadəcə xalq inancları və mistik baxışların formalaşdırdığı bir düşüncə tərzidir. Günümüzdə antropologiya və genetika göstərir ki, göz rəngi və dişlərin düzülüşü insanın xarakteri və davranışı ilə birbaşa bağlı deyil. Bu ifadə daha çox tarixi inancların və batil etiqadların bir qalıq nümunəsidir.


"Göy göz, seyrək diş" tibbi aspektdən baxış

Göy gözlü insanlarda bəzi genetik və tibbi xüsusiyyətlər müşahidə edilə bilər:

İşığa həssaslıq – Göy gözlü insanların melanin miqdarı daha azdır, bu da onları günəş işığına və parlaq işıqlara qarşı daha həssas edir. Göz xəstəliklərinə, məsələn, katarakta və makula degenerasiyası riskini artıra bilər.

Daha az qorunma – Günəşin UV şüalarına qarşı müdafiə zəif olduğuna görə, göz xərçəngi (uveal melanoma) riski tünd göz rəngli insanlarla müqayisədə daha yüksək ola bilər.

Ağrıya həssaslıq – Bəzi araşdırmalar göstərir ki, göy gözlü insanlar ağrıya qarşı daha dözümlü ola bilərlər (xüsusilə doğuş zamanı qadınlarda).

Dişlərin seyrək olması (diastema) müxtəlif səbəblərlə bağlı ola bilər:

Genetik faktorlar – Seyrək dişlər çox vaxt genetik ötürülən xüsusiyyətdir.

Çənə quruluşu – Çənə sümüyü böyük, amma dişlər kiçik olanda dişlər arasında boşluqlar qala bilər.

Sağlamlıq problemləri – Seyrək dişlər bəzi xəstəliklər və ya sindromlarla əlaqəli ola bilər, məsələn:

Ektodermal displaziya – Dişlərin formalaşmasına təsir edən nadir genetik xəstəlik.

Periodontal xəstəliklər – Diş əti xəstəlikləri zamanı dişlər tərpənə və seyrəkləşə bilər.

Nəticə budur ki, göy gözlü insanlardan uzaq olmaq üçün tibbi səbəb yoxdur. Seyrək dişlər isə bəzən sağlamlıq problemlərinin əlaməti ola bilər, lakin bu hər zaman belə deyil. Yəni, bu ifadə mistik inanca əsaslanır və tibbi baxımdan məntiqsizdir.