Antimikrob müqavimət (AMR) və moskitlər vasitəsilə yayılan xəstəliklər bu gün dünya səhiyyəsinin qarşısında duran ən ciddi problemlərdən biridir. Bu məsələlər təkcə müəyyən ölkə və ya regionla məhdudlaşmır, bütün planet üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.

AMR mikroorqanizmlərin antibiotiklərə və digər antimikrob preparatlara qarşı davamlılıq qazanması nəticəsində infeksiyaların daha çətin müalicə olunmasına gətirib çıxarır. Bu proses nəzarətsiz qalarsa, hazırda sadə üsullarla sağaldıla bilən xəstəliklər yenidən ölümcül təhlükəyə çevrilə bilər. Digər tərəfdən, Zika, Danq, Çikungunya və malyariya kimi moskitlərlə ötürülən xəstəliklərin yayılma arealı iqlim dəyişikliyi, beynəlxalq səyahət və urbanizasiya səbəbindən sürətlə genişlənir. İsti və rütubətli mühitlərdə çoxalan bu həşəratlar artıq yeni bölgələrə uyğunlaşaraq, əvvəllər rast gəlinməyən yerlərdə də xəstəlik daşıyıcısına çevrilirlər.

Beynəlxalq təcrübədən yanaşaraq Azərbaycanda bu problemlərlə mübarizə üçün yerli səviyyədə davamlı monitorinq sistemlərinin gücləndirilməsi vacibdir. AMR ilə bağlı olaraq antibiotiklərin həkim təyinatı olmadan istifadəsinə qarşı ciddi nəzarət mexanizmlərinin tətbiqi, həm əczaçılıq sektorunda, həm də tibb müəssisələrində məsuliyyətin artırılması zəruridir. Xəstəxanalarda infeksiya nəzarəti protokollarının tam icrası, laborator diaqnostika imkanlarının genişləndirilməsi və həkimlərin davamlı təlimlərlə yeni müalicə yanaşmalarına uyğunlaşdırılması da mühüm addımlardandır. Moskitlərlə yayılan xəstəliklərin qarşısının alınması üçün isə su hövzələrinin, durğun su yığıntılarının və bataqlıqların mütəmadi təmizlənməsi, vektor nəzarət proqramlarının həyata keçirilməsi, eyni zamanda əhalinin maarifləndirilməsi əhəmiyyətlidir. İqlim dəyişikliyi şəraitində risklərin artdığı nəzərə alınaraq, sərhəd-keçid məntəqələrində sanitar nəzarətin gücləndirilməsi, ölkəyə daxil olan şəxslərdə risk faktorlarının vaxtında müəyyənləşdirilməsi və xəstəliklərin erkən aşkarlanması üçün laborator imkanların artırılması tövsiyə olunur.

Bütün bu tədbirlərin effektivliyi yalnız dövlət qurumlarının deyil, eyni zamanda vətəndaşların da məsuliyyətli davranışından asılıdır. Antibiotiklərin düzgün istifadəsi, şəxsi gigiyena qaydalarına əməl edilməsi və xəstəlik riskləri barədə məlumatlı olmaq həm AMR-in yayılmasının, həm də moskit mənşəli infeksiyaların qarşısının alınmasında əsas rol oynayır. Azərbaycan üçün bu məsələlərə indi diqqət ayırmaq gələcəkdə daha böyük səhiyyə xərclərinin və itkilərin qarşısını ala bilər. Bu səbəbdən mövzunun yalnız tibb mütəxəssisləri deyil, bütün cəmiyyət tərəfindən ciddi qəbul edilməsi vacibdir.

Ruslan KƏRİMOV