Cəmiyyətlərin dağılmasına səbəb nə olur? Tarixçilər adətən siyasət, korrupsiya və bərabərsizliyi göstərirlər. Lakin yeni bir araşdırma göstərir ki, ekstremal hava hadisələrinə gətirib çıxaran iqlim dəyişiklikləri də mühüm rol oynaya bilər.

Azmedinfo.az xəbər verir ki, araşdırma "Global and Planetary Change" jurnalında dərc olunub.

Tuluza Universiteti və Milli Elmi Tədqiqatlar Mərkəzinin alimləri, professor David Kanevskinin rəhbərliyi ilə əsrlərlə davam edən iqlim məlumatlarını, günəş aktivliyi, vulkan püskürmələri və taxıl qiymətləri ilə bağlı statistikaları təhlil edib, Avropadakı üsyanların tarixilə müqayisə ediblər. Nəticədə 1250–1860-cu illər arasında baş verən 140 üsyanı araşdıraraq, iqlimin Avropa tarixində ən mühüm hadisələrin bir neçəsinə səbəb olduğunu üzə çıxarıblar.

1789-cu il Fransa inqilabı dünya tarixində ən əhəmiyyətli hadisələrdən biri sayılır. O, azadlıq, bərabərlik və insan haqları prinsiplərini önə çəkərək demokratiyanın əsaslarını qoydu. Avtoritar idarəetməni devirdi, xalq suverenliyini təsdiqlədi və azadlıq uğrunda hərəkatlara ilham verdi.

Bəs bunun iqlimlə nə əlaqəsi var? XVIII əsrin sonlarında Fransa ciddi maliyyə böhranı içində idi. Sosial baxımdan isə sərt sinfi bölgü mövcud idi: vergi yükü əsasən sadə xalqın üzərinə düşürdü. Lakin vəziyyəti daha da gərginləşdirən iqlim idi.

1770-ci illərdə Avropa “Dalton minimumu” adlanan zəif günəş aktivliyi dövrünə daxil oldu. Bu dövr sərt qışlarla müşayiət olunaraq Şimal Avropada məhsulları məhv etdi. Fransada isə kənd təsərrüfatı əsas sahə olduğundan vəziyyət kritik idi. 1783-cü ildə Laki vulkanının püskürməsi vəziyyəti daha da pisləşdirdi: havaya yayılan kükürd bütün Avropanı tutdu, yay istisi dözülməz oldu, güclü dolu yağışları əkinləri zədələdi. Sonrakı illərdə isə soyuq qışlar məhsuldarlığı 20%-dən çox azaltdı.

1788–1789-cu illərin sərt qışı aclığa səbəb oldu. İctimai narazılıq dərinləşdi və nəticədə inqilab qaçılmaz oldu. Araşdırma göstərir ki, iqlim təkbaşına səbəb olmasa da, Fransa inqilabının katalizatorlarından biri rolunu oynayıb.