Elm və Təhsil Nazirliyinin Biofizika İnstitutu və Səhiyyə Nazirliyinin Milli Onkologiya Mərkəzinin alimləri tərəfindən aparılmış birgə elmi araşdırma yüksək impakt faktorlu “Journal of Molecular Structure” jurnalında dərc edilib (İF=4.7).

Azmedinfo.az xəbər verir ki, tədqiqatın məqsədi sağlam və xərçəng (ağ ciyər xərçəngi) hüceyrə membranlarının lipid kompozisiyasından asılı struktur fərqlərini göstərmək olmuşdur.

Furye Çevirici İnfraQırımızı (FÇİQ) spektroskopiyasının tətbiqi ilə lipidlərin CH₂ qruplarının “trans” və “gauche” konformasiyasına həssas olan 2848 sm-1 və 2916 sm-1 spektral zolaqların temperaturdan asılı dəyişməsi göstərir ki, sağlam hüceyrə lipidləri xərçəng hüceyrə dəkindən fərqli olaraq kooperativ (lipid konformasiyalarının birgə dəyişməsi) keçid vasitəsi ilə olur. Xərçəng hüceyrə lipidləri qeyri-kooperativ (lipidlərin konformasiyalarınn hissə-hissə dəyişməsi) keçid göstərməklə yanaşı sağlam hüceyrədəkinə nisbətən aşağı keçid temperaturlarına malikdirlər. Trans- gauche struktur keçidləri üçün sərbəst enerji qiymətləri xərçəng hüceyrələri ilə onlara bitişik sağlam hüceyrələr arasında əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.

Lipid molekullarının qrup halında yığılması onların konformasiyasından asılıdır. Yağ zəncirlərinin hüceyrə daxilində nə qədər sıx yerləşdiyini isə CH₂ qruplarının “qayçı” zolağı vasitəsilə izləmək olur. Bu zolağın parametrləri molekulların nə qədər sıx yerləşdiyini göstərir. Sağlam hüceyrələrdə bu molekulyar rəqslərin 1465 sm-1 zolağı molekullar arası güclü qarşılıqlı təsir nəticəsində iki fərqli zolağa (1462 və 1472 sm⁻1-də) parçalanır ki, bu da molekulların sıx və nizamlı (ortorombik) düzülməsini göstərir. Xərçəng hüceyrələrində isə bu iki siqnal müşahidə olunmur, bu da yağ molekullarının daha nizamsız və boş şəkildə düzüldüyünü göstərir.

Bununla belə, morfoloji cəhətdən sağlam kimi təsnif edilən bəzi hüceyrələrdə lipidlər xərçəng hüceyrələrinə bənzər struktur keçidlərini nümayiş etdirir. Əksinə, heç bir xərçəng hüceyrəsi sağlam hüceyrələrə xas lipid struktur keçidlərini göstərmir.

Nəticələrimiz göstərir ki, metabolik dəyişikliklər morfoloji dəyişikliklərdən əvvəl baş verə bilər və bu bədxassəli transformasiyanı başladan ilkin hadisələrdən biri ola bilər. Belə nəticələr nəzəri olaraq ədəbiyyatda öz əksini tapsa da, eksperimental olaraq ilk dəfə bizim tədqiqatlarımız nəticəsində təqdim olunmuşdu. Bu nəticə xüsusən diaqnoztikada mühüm əhəmiyyətə malik olacaq, belə ki, yalnız morfologiyaya əsaslanan diaqnoztika bəzi xəstələr üçün kifayət etməyə bilər. Bu səbəbdən, xərçəngin diaqnoztikasında morfoloji analizlə yanaşı, hüceyrə səviyyəsində metabolik profilin təyininə ehtiyac vardır. Eyni zamanda, nəticələr göstərir ki, metabolik dəyişikliklərə təsir edən ətraf mühit amilləri xərçəngin inisiasiyasına və inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir.