Hidrosefaliya (latıncadan: hydro - su, cephalus - baş) beyin daxili boşluqlarda, mədəciklərdə (ventrikullarda) beyin-onurğa beyni mayesinin (likvorun) həddən artıq toplanması nəticəsində yaranan ciddi nevroloji xəstəlikdir. Bu vəziyyət, beynin normal funksiyası üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən mayenin istehsalı, dövranı və ya sorulması prosesindəki pozğunluqlar səbəbindən meydana gəlir.

Azmedinfo.az xəstəliklə bağlı mütəxəssislərin rəyinə istinadən yazır ki, likvorun həcminin artması mədəciklərin genişlənməsinə, nəticədə beyin toxumasına təzyiqin yüksəlməsinə (intrakranial təzyiqin artmasına) səbəb olur ki, bu da müxtəlif klinik əlamətlərlə özünü büruzə verir.

Xəstəliyin səbəbləri

Hidrosefaliyanın yaranma mexanizminə görə əsasən üç növü mövcuddur. Birincisi, obstruktiv (qapalı) hidrosefaliya olub, likvorun dövran etdiyi yollarda fiziki bir maneənin (məsələn, şiş, infeksiya və ya anadangəlmə qüsur) olması ilə xarakterizə olunur. Buna bəzən qeyri-kommunikativ hidrosefaliya da deyilir. İkincisi, kommunikativ (açıq) hidrosefaliyadır ki, bu zaman likvor mədəciklərdən çıxa bilir, lakin sorulma (absorbsiya) prosesi (adətən qanaxma və ya iltihab nəticəsində) pozulur. Nəhayət, adətən yaşlılarda müşahidə edilən, təzyiqin həmişə yüksək olmadığı, lakin mayenin toplanmasının xroniki şəkildə beyin funksiyalarını pozduğu Normal Təzyiqli Hidrosefaliya (NPH) növü vardır.

Əlamətləri

Hidrosefaliyanın klinik əlamətləri xəstənin yaşına və xəstəliyin yaranma sürətinə görə dəyişir. Körpələrdə, kəllə sümükləri hələ birləşmədiyi üçün baş çevrəsinin sürətli böyüməsi, əmgəyin gərginləşməsi, qusma və inkişaf ləngiməsi kimi əlamətlər dominantdır. Yetkinlərdə isə başın ölçüsü dəyişmir, lakin şiddətli baş ağrısı (əsasən səhərlər), ürəkbulanma və qusma müşahidə olunur. Xüsusilə normal təzyiqli hidrosefaliyada isə yerişin pozulması, idrakın zəifləməsi və sidik saxlaya bilməmək kimi əlamətlərlə özünü göstərir.

Diaqnoz və müalicə

Diaqnoz nevroloji müayinə, xəstəlik tarixçəsi və MRT/KT kimi görüntüləmə üsulları (mədəciklərin genişlənmə dərəcəsini və səbəbi müəyyən etmək üçün) əsasında qoyulur. Hidrosefaliyanın müalicəsi əsasən cərrahi yolla aparılır və məqsəd artıq likvoru kənarlaşdırmaq və intrakranial təzyiqi azaltmaqdır. Ən çox tətbiq edilən metod Şuntlama Əməliyyatı (məsələn, Ventrikuloperitoneal Şunt) olub, artıq mayenin qarın boşluğuna yönləndirilməsini təmin edir. Bəzi hallarda isə Endoskopik Üçüncü Ventrikulostomiya (ETV) tətbiq edilir.

Hidrosefaliya erkən diaqnoz və adekvat cərrahi müalicə tələb edən ciddi bir vəziyyətdir. Vaxtında və düzgün müdaxilə beyin toxumasının zədələnməsinin qarşısını alır, xəstənin nevroloji funksiyalarını qoruyur və normal həyat tərzinə qayıtmasına şərait yaradır. Hər hansı şübhəli əlamət müşahidə edildikdə dərhal mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.