Gələcəyin rəqəmsal cəmiyyəti necə formalaşacaq?

Bir müddət əvvələdək süni intellekt insanın verdiyi tapşırıqları yerinə yetirən alət kimi qiymətləndirilirdi. Lakin texnologiyanın növbəti inkişaf mərhələsi daha geniş imkanlar vəd edir. Mütəxəssislərin fikrincə, gələcəkdə müxtəlif süni intellekt sistemləri bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəyə girərək kollektiv qərarlar qəbul edə, mürəkkəb prosesləri koordinasiya edə və insan müdaxiləsi olmadan fəaliyyət göstərə bilərlər.

Azmedinfo.az "İzvestiya" nəşrinə istinadən yazır ki, bu ssenarinin nə dərəcədə real olduğunu araşdırmaq məqsədilə Amerikanın Emergence AI şirkəti maraqlı eksperiment həyata keçirib. “Emergence World” adlanan layihə çərçivəsində tədqiqatçılar müxtəlif dil modelləri əsasında qurulmuş virtual dünyalar yaradıblar. Burada ChatGPT, Gemini, Claude və Grok kimi sistemlər iki həftə ərzində resursları bölüşdürüb, münaqişələri həll edib, qaydalar formalaşdırıb və kollektiv qərarlar qəbul ediblər.

Eksperimentin nəticələri diqqətçəkici olub. Eyni başlanğıc şərtlərinə baxmayaraq, virtual cəmiyyətlər fərqli istiqamətlərdə inkişaf ediblər. Claude əsaslı sistemlərdə əməkdaşlıq və sabitlik daha yüksək olub. Grok-un idarə etdiyi mühitdə isə qayda pozuntuları və münaqişələrin sayı artıb. ChatGPT agentləri daha çox kompromis axtarmağa və qərarları kollektiv müzakirə etməyə üstünlük veriblər. Gemini əsaslı cəmiyyətdə isə zaman keçdikcə mövcud qaydalara qarşı narazılıq əlamətləri müşahidə olunub.

Araşdırma süni intellekt sistemlərinin müstəqil şəkildə sosial nizam yarada bilməsi ilə bağlı sualları yenidən gündəmə gətirib. Bununla belə, mütəxəssislər nəticələri ehtiyatla qiymətləndirməyə çağırırlar.

Kaspersky şirkətinin baş texnoloji eksperti Alexander Qostev bildirir ki, dil modelləri çox sürətlə inkişaf etdiyindən belə eksperimentlərin nəticələrini real sistemlərə birbaşa tətbiq etmək çətindir. Yeni modellər bir neçə aydan bir təqdim olunur və onların xüsusiyyətləri uzunmüddətli müşahidələr aparılmasına imkan vermədən dəyişir.

Bununla yanaşı, mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu cür tədqiqatların əsas dəyəri ayrı-ayrı modellərin müqayisəsindən daha çox, müxtəlif süni intellekt sistemlərinin qarşılıqlı əlaqə zamanı necə davranacağını öyrənməkdir. Xüsusilə gələcəkdə logistika zəncirlərinin idarə olunması, nəqliyyat axınlarının koordinasiyası, hesablama resurslarının bölüşdürülməsi və böyük rəqəmsal platformaların fəaliyyəti kimi sahələrdə bu biliklər mühüm əhəmiyyət daşıyacaq.

Higher School of Economics universitetinin “Süni intellekt sistemlərinin informasiya təhlükəsizliyi” proqramının rəhbərlərindən Fyodor İvanov qeyd edir ki, gələcəyin əsas çağırışlarından biri müxtəlif şirkətlərə məxsus onlarla agentin eyni sistem daxilində inteqrasiyası olacaq. Onun fikrincə, vahid və sərt qarşılıqlı fəaliyyət protokolları yaradılmasa, eksperimentlərdə müşahidə olunan xaotik davranışlar real rəqəmsal mühitlərdə də təkrarlana bilər.

Araşdırmalar göstərir ki, süni intellekt modellərinin davranışına yalnız təlim məlumatları deyil, həm də insanlar tərəfindən həyata keçirilən əlavə tənzimləmə mərhələləri təsir göstərir. HSE-nin kompüter elmləri fakültəsinin “Süni intellekt” magistr proqramının akademik rəhbəri Yelena Kantonistova bildirir ki, bu tənzimləmələr modellərin formalaşdığı cəmiyyətlərin dəyərlərini, mədəni xüsusiyyətlərini və sosial normalarını əks etdirə bilir.

Məsələn, aparılan tədqiqatlar göstərir ki, eyni model ingilis dilində cavab verərkən daha çox fərdi seçimləri ön plana çıxarır, Çin dilində isə kollektiv maraqlara və sosial harmoniyaya daha çox diqqət yetirir.

Mütəxəssislərin yekun qənaətinə görə, süni intellektin buraxdığı səhvlərə görə məsuliyyət alqoritmlərin deyil, onları tətbiq edən şirkətlərin və operatorların üzərində qalmalıdır. Ekspertlər həmçinin qərarların izah edilə bilməsini, sistemlərin dayanıqlılıq testlərindən keçirilməsini və kritik vəziyyətlər üçün təcili dayandırma mexanizmlərinin yaradılmasını gələcəyin əsas tələblərindən biri hesab edirlər.