Mental sağlamlıq problemləri müxtəlif psixoloji, emosional və davranış pozğunluqlarını əhatə edir. Bu problemlər insanın gündəlik həyatına, sosial münasibətlərinə və ümumi rifahına ciddi təsir göstərə bilər.

Azmedinfo.az "Betterhealth" saytına istinadən xəbər verir ki, mental xəstəliklər şiddət dərəcəsinə görə yüngüldən ağır formaya qədər dəyişə bilər.

1. Anksiyete pozğunluqları

Bu qrupda yer alan xəstəliklər insanın həddindən artıq qorxu, narahatlıq və stres hiss etməsinə səbəb olur:

• Generalizə olunmuş anksiyete pozğunluğu (GAP) – davamlı və nəzarətsiz narahatlıq
• Panik atak və panik pozğunluğu – qəfil baş verən şiddətli qorxu hissi
• Fobiyalar – spesifik obyektlərə və ya vəziyyətlərə qarşı qeyri-adi qorxu
• Obsesiv-kompulsiv pozğunluq (OKP) – nəzarət olunmayan düşüncələr (obsessiyalar) və təkrarlanan davranışlar (kompulsiyalar)
  
  

2. Depressiya və əhval pozğunluqları

Əhval-ruhiyyənin uzun müddət aşağı olması ilə xarakterizə olunur:

• Major depressiya – davamlı kədər, maraq itkisi və ümidsizlik hissi
• Bipolyar pozğunluq – depressiya və maniakal epizodlarla müşayiət olunan əhval dalğalanmaları
• Distimiya (Xroniki depressiya) – uzun müddətli, lakin nisbətən yüngül depressiv simptomlar
  
  

3. Şizofreniya və psixotik pozğunluqlar

Reallığın təhrif olunmuş qavranılması ilə müşayiət edilir:

• Şizofreniya – hallüsinasiyalar, illüziyalar, düşüncə və davranış pozuntuları
• Şizoaffektiv pozğunluq – həm psixotik, həm də əhval dəyişiklikləri simptomları
  
  

4. Stress və travma ilə bağlı pozğunluqlar

Keçirilmiş travmatik hadisələr bu xəstəliklərə səbəb ola bilər:

• Post-travmatik stress pozğunluğu (PTSP) – travma sonrası qorxu və kabuslar
• Ayrılma (disossiasiya) pozğunluqları – travmadan sonra şəxsiyyət və yaddaş dəyişiklikləri
  
  

5. Yeyinti və qida pozğunluqları

Qidalanma ilə bağlı anormal davranış və inanclar:

• Anoreksiya nervoza – həddindən artıq çəki itirmə qorxusu və aclıq
• Bulimiya nervoza – həddindən artıq yemək və sonra yeməyi çıxarma (qusma və s.)
• Ortoreksiya – sağlam qidalanmaya obsesiv yanaşma
  
  

6. Şəxsiyyət pozğunluqları

Düşüncə və davranışın uzunmüddətli pozuntuları:

• Narsistik şəxsiyyət pozğunluğu – həddindən artıq özünəməxsusluq hissi
• Sərhəd şəxsiyyət pozğunluğu (Borderline) – emosional sabitliyin olmaması
• Antisosial şəxsiyyət pozğunluğu – empatiya çatışmazlığı və qaydalara məhəl qoymamaq
  
  

7. Asılılıq və davranış 

Müəyyən maddələrə və ya davranışlara patoloji bağlılıq:

• Alkoqol və narkotik asılılığı
• Qumar və texnologiya asılılığı
  
  

Mental sağlamlıq problemlərinin müalicəsi

Mental xəstəliklər terapiya, dərman müalicəsi və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə idarə oluna bilər. Məşhur müalicə metodları:

• Psixoterapiya (danışıq terapiyası)
• Dərman müalicəsi (antidepressantlar, antipsikotiklər və s.)
• Məşq və düzgün qidalanma
• Dəstək qrupları və sosial yardımlar
  
  

Mental sağlamlıq problemləri ciddidir, lakin müalicə mümkündür. Erkən diaqnoz və müvafiq dəstək bu problemlərlə mübarizədə vacib rol oynayır.