Appendiks xərçəngi indiyə qədər o qədər nadir bir xəstəlik idi ki, insanların çoxu onun mövcud olduğunu belə bilmirdi. Onilliklərdir ki, həkimlərin karyeralarında yalnız bir və ya iki dəfə rastlaşdıqları və adətən daha yaşlı insanlarda diaqnoz qoyulan bu xərçəng növü son zamanlar daha gənc yaş qruplarında da müşahidə olunmağa başlayıb.

Azmedinfo.az "Annals of Internal Medicine" jurnalına istinadən yazır ki, appendiks yoğun bağırsağa bağlanan barmaq şəkilli kiçik kisədir. Orqanizmdəki funksiyası hələ tam olaraq bilinməsə də, ən çox apandisit adlanan və təcili əməliyyat tələb edən iltihabı ilə tanınır. Ancaq orada xərçəngin də inkişaf edə biləcəyi məlum deyil.

Qeyd olunan jurnalında dərc edilən yeni araşdırmaya görə, 1970-ci ildən sonra doğulan insanlarda appendiks xərçəngi halları kəskin şəkildə artıb. Bu yaş qrupunda rastgəlmə 1940-cı illərdə doğulanlarla müqayisədə 3-4 dəfə çoxdur.

Hər il milyonda bir neçə insana təsir edən hələ də nadir bir xəstəlik olsa da, artım sürəti diqqət çəkib.

Daha da əhəmiyyətlisi, bu gün appendiks xərçəngi hadisələrinin təxminən üçdə biri 50 yaşın altındakı yetkinlərdə görülür. Bu nisbət digər həzm sistemi xərçəngləri ilə müqayisədə olduqca yüksəkdir.

Niyə artır?

Dəqiq səbəb hələ məlum deyil. Bununla belə, ekspertlərin şübhələndiyi ilk amillərə son onilliklərdə həyat tərzi və ətraf mühitin dəyişməsi daxildir.

1970-ci illərdən bəri piylənmə nisbətləri sürətlə artıb və artıq çəki həzm sistemi xərçəngləri də daxil olmaqla bir çox xərçəng üçün məlum risk faktorudur.

Bundan əlavə, yemək vərdişləri də dəyişdi. İşlənmiş qidaların, şəkərli içkilərin, qırmızı və ya işlənmiş ətin artan istehlakı həzm sistemi xərçəngi riskini artıran amillərdəndir.

Eyni zamanda, oturaq həyat tərzi və uzun müddət masa arxasında və ya ekran qarşısında oturmaq da riski artırır.

Başqa bir ehtimal müasir həyatın gətirdiyi yeni ekoloji amillərə məruz qalmaqdır. Sənaye qida istehsalı, plastik və kimyəvi maddələrin geniş istifadəsi, suyun keyfiyyətindəki dəyişikliklər kimi amillərin də təsirli olduğu düşünülür. Ancaq bu mövzuda daha çox araşdırma aparılmalıdır.

Diaqnoz qoymaq çətindir

Apendiks xərçəngini xüsusilə çətinləşdirən başqa bir amil onun erkən aşkarlana bilməməsidir. Kolon xərçəngi üçün olanlar kimi rutin skrininq testləri yoxdur.

Simptomlar çox vaxt qeyri-müəyyəndir və ya digər xəstəliklərlə qarışdırıla bilər. Ümumi və ümumiyyətlə zərərsiz şikayətlərə yüngül qarın ağrısı, şişkinlik və ya bağırsaq vərdişlərində dəyişikliklər daxildir. Bu səbəbdən, əksər hallar təsadüfən, adətən şübhəli appendisit üçün əməliyyat zamanı aşkar edilir və bu mərhələdə erkən müdaxilə etmək çox gec ola bilər.

Hazırda appendiks xərçəngi üçün rutin skrininq testi yoxdur. Xəstəlik o qədər nadir və təsvir etmək çətindir ki, ümumi müayinə proqramlarına daxil edilmir.

Bu səbəbdən həm həkimlərin, həm də ictimaiyyətin diqqətli olması lazımdır. Xüsusilə 50 yaşdan kiçik insanlarda davamlı və ya qeyri-adi qarın əlamətləri görünsə dərhal həkimə müraciət etmək vacibdir.

Digər həzm sistemi xərçəngləri də artmaqdadır

Apendiks xərçənginin artması kolon və mədə kimi digər həzm sistemi xərçənglərində daha geniş tendensiyanın bir hissəsidir.

Bu, çox güman ki, genetik faktorlar, həyat tərzi, ətraf mühitin təsirləri və hətta bağırsaq mikrobiomunda (bağırsaqda yaşayan bakterial flora) dəyişikliklərlə əlaqədardır.

Son illərdə həm tibbdə, həm də kənd təsərrüfatında antibiotik istifadəsi xeyli artmışdır. Bu, bağırsaqdakı bakteriyaların tarazlığını poza bilər ki, bu da xərçəng riskini təsir edə bilər. Erkən antibiotik istifadəsi ilə bu mümkün əlaqə haqqında daha çox araşdırma aparılır.

Nə edilməlidir?

Hazırda ən yaxşı yanaşma profilaktika və məlumatlılığa diqqət yetirməkdir:

Sağlam çəki saxlamaq

Tərəvəz, meyvə və bütün taxıllarla zəngin balanslı bir pəhriz yeyin

Fiziki cəhətdən aktiv qalmaq

Tütün və alkoqoldan qaçınmaq appendiks xərçəngi və digər xərçəng növləri riskini azaltmaq üçün vacib addımlardır.

Tədqiqatçılar appendiks xərçənginin gənc yaşda niyə sürətlə artdığını anlamağa çalışırlar. Bu səbəblərin müəyyən edilməsi profilaktika, erkən diaqnoz və daha effektiv müalicə üsullarının işlənib hazırlanması üçün çox vacibdir.

Bu prosesdə həm səhiyyə işçiləri, həm də ictimaiyyət məlumatlandırılmalıdır. Simptomları tanımaq və vaxtında tədbirlər görmək bu nadir, lakin getdikcə daha vacib olan xərçəng növündə erkən diaqnoz və daha yaxşı nəticələrə səbəb ola bilər.

Apendiks xərçənginin artması bizə xatırladır ki, dəyişən həyat şəraiti və ətraf mühit faktorları hətta nadir xəstəlikləri də daha çox hallandıra bilər.

Bu, həm də bu tendensiyanı anlamaq və onunla mübarizə aparmaq üçün daha çox araşdırma aparmağa, cəmiyyət olaraq bədənimizi dinləməyə və lazım gəldikdə həkimə müraciət etməyə çağırışdır.