Azərbaycanda qadın sağlamlığı sahəsində tanınmış mama-ginekoloq Kəmalə Əfəndiyeva gənc qızların fiziki, hormonal və psixoloji sağlamlığını qorumağın yolları haqqında ətraflı danışıb.

Azmedinfo.az olaraq, yeniyetmə qızların sağlamlığına həsr olunmuş dəyərli bir müsahibəni oxucularımızla bölüşürük.

Hormonal dəyişikliklər və risklər

Yeniyetməlik dövründə hormonal sistemin aktivləşməsi bəzən balanssızlıqla müşayiət olunur. Bu, sızanaqların çoxalması, aybaşı pozğunluqları, tərləmənin artması, baş ağrıları, emosional dalğalanmalar və arzuolunmaz tük artımı ilə özünü göstərə bilər. Bu hallar polikistik yumurtalıq sindromu (PKYS), qalxanabənzər vəzin pozğunluqları, prolaktin hormonunun artması və insulin dirənci kimi problemlərin xəbərçisi ola bilər. Erkən diaqnoz sonsuzluq, piylənmə və metabolik sindromun qarşısını almağa kömək edir.

İnfeksiyalardan qorunma və gigiyena qaydaları

İmmunitet sistemi hələ formalaşma mərhələsində olan gənc qızlarda infeksiyalar daha asan inkişaf edir. Sintetik alt paltarları, dar geyimlər, yanlış yuyunma vasitələri və gigiyena qaydalarına riayət edilməməsi riskləri artırır. Qızlara menstruasiya zamanı gigiyenik vasitələrin vaxtında dəyişdirilməsi, şəxsi əşyaların paylaşılmaması və HPV peyvəndi kimi profilaktik tədbirlər erkən yaşdan öyrədilməlidir.

Psixoloji dəstək və bədən kompleksi

Bədəndəki dəyişikliklər – süd vəzilərinin böyüməsi, çəki artımı, dəridə problemlər – gənc qızlarda özgüvən əskikliyi yarada bilər. Ailə, müəllim və həkimlərin dəstəyi, bədənin fərqli və dəyərli olduğunu vurğulayan yanaşma depressiya riskini azaldır.

Qidalanma və fiziki aktivlik

Hormonal tarazlıq və sümük sağlamlığı üçün zülal, kalsium, D vitamini, dəmir və liflə zəngin qidalar vacibdir. Qazlı içkilər və şəkərli məhsullar məhdudlaşdırılmalıdır. Hər gün gəzinti, üzgüçülük, rəqs və ya idman bədəni gücləndirir və psixoloji rahatlıq yaradır.

Profilaktik ginekoloji müayinələr

Cinsi aktivlik başlamadan əvvəl də ginekoloji baxış aparıla bilər. 13-15 yaşdan etibarən ilkin müayinə tövsiyə olunur. Müayinə adətən invaziv olmur, sorğu, fiziki baxış və ultrasəs vasitəsilə aparılır. Erkən aşkar olunan yumurtalıq kistaları, uşaqlıq anomaliyaları və hormon çatışmazlıqları vaxtında müalicə edilir.

Ailə, məktəb və cəmiyyətin rolu

Qızların sağlamlığı ailədən başlayır. Analar və müəllimlər açıq ünsiyyət quraraq gigiyena, qidalanma və emosional dəstək mövzularında düzgün məlumat verməlidir. İnkişaf qüsurlu uşaq doğulmasının qarşısı üçün hamiləlikdən əvvəl genetika, qidalanma və vitamin dəstəyi barədə maarifləndirmə də önəmlidir.

Gənc qızlarımıza yalnız xəstəlik zamanı deyil, sağlam olduqları halda da bədənlərini tanımağı, sevməyi və qorumağı öyrədək. Beləliklə, həm sağlam analar, həm də sağlam cəmiyyət formalaşdıra bilərik.