Milli pediatriyanın 95 illik yubileyinə həsr olunmuş yubiley layihəsi çərçivəsində Lənkəranda keçirilən Azərbaycan Pediatriya Assosiasiyasının (APA) Respublika Konfransının əsas məqsədi gənc nəslin inkişaf dinamikasını müzakirə etmək, profilaktika, erkən diaqnostika və müalicə üsullarını təkmilləşdirmək, regionlarda yerli səhiyyənin inkişafına yönəlmiş yeni strategiyaları müəyyən etmək olub.

Azmedinfo.az bununla bağlı müsahibəni təqdim edir:

Lənkəran, Astara, Lerik, Masallı, Cəlilabad, Biləsuvar, Salyan, Neftçala, Şirvan və Mingəçevirdən iki yüzə yaxın həkim və mütəxəssisin iştirak etdiyi tədbir Səhiyyə Nazirliyi, İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi, TƏBİB və “Lasomed” qrupunun dəstəyi ilə keçirilib. Ekspertlərin fikrincə, belə tədbirlər pediatriya sahəsində aktual problemlərin, innovativ həllərin və yeni yanaşmaların geniş müzakirəsi, o cümlədən region həkimlərinin təcrübə və bilik mübadiləsi üçün mühüm platformaya çevrilir ki, bu da son nəticədə milli səhiyyənin inkişafına töhfə verir.

Müxbirimiz Azərbaycan Pediatrlar Assosiasiyasının sədri, Avrasiya Pediatrlar Federasiyasının vitse-prezidenti, Azərbaycan Tibb Universitetinin Uşaq Xəstəlikləri II kafedrasının dosenti, tibb üzrə fəlsəfə doktoru Təranə Tağızadə ilə bu və digər mövzularda söhbət edir.

- Ölkənin bölgələrində keçirdiyiniz tədbirlər maarifləndirici xarakter daşıyırmı?

- Müəyyən dərəcədə, bəli. Biz həkimlərlə fəal işləyirik, onların məlumatlarını müasir diaqnostika və müalicə üsulları ilə yeniləməyə çalışırıq. Məsələn, Cənub bölgəsində keçirilən konfransda ekologiyanın və ətraf mühitin uşaq sağlamlığına təsiri, uşaqlarda kəskin bağırsaq infeksiyası, uşaq praktikasında susuzlaşdırma dərəcələrinin differensiallaşdırılması, kəskin leykozun klinik formaları, diaqnostik səhvlər, uşaqlarda pnevmoniyanın diaqnostikası və müalicəsinə müasir yanaşma, EKQ-də pediatrik xəstəliklərin kursu, pediatriya praktikasının təfsiri kimi məsələləri qaldırdıq ürək patologiyası, kəskin respirator viruslar və ətraf mühit riski altında olan uşaqların müalicəsində və s. müzakirə etdik.

- Tənəffüs yolu viruslarına diqqət yetirək. Həm soyuq mövsümü, həm də aidiyyatı qurumların ictimai yerlərdə maska taxmaq tövsiyələrini nəzərə alaraq, hazırkı epidemioloji vəziyyət necədir? Həqiqətənmi bu qədər ciddidir?

- Daha çox. Məsuliyyətlə deyə bilərəm ki, hazırda A (H1N1) qripi virusu, yəni “donuz qripi” dövriyyədədir, orada COVID (omikron ştammı) da var, pnevmoniya xəstələri də çoxdur. Bu vəziyyətdə ən vacib şey, koronavirusda olduğu kimi gözləmə taktikasına sadiq qalmamaq, yəni üç gün gözləməmək və yalnız bundan sonra sınaqdan keçməkdir. Virusu müəyyən etmək və dərhal müalicəyə başlamaq üçün ilk gündən, sözün əsl mənasında xəstəliyin ilk təzahürlərindən bir ekspress test etmək məsləhətdir: antiviral dərmanlar xəstəliyin ilk günlərində əhəmiyyətli dərəcədə tətbiq olunur.

- Bəs bunun fəsadları nə ola bilər?

- Fəsadlardan biri də pnevmoniyadır. COVID ilə - vaskulit və tromboz. Əgər vaxtında diqqət etməsəniz və müvafiq tədbirlər görməsəniz, bu, ciddi fəsadlara və hətta ölümə səbəb ola bilər.

- Həkim, uşaqlar neçə yaşda risk altındadırlar?

- Doğuşdan iki aya qədər körpələr və daha yaşlılar - beş yaşa qədər. Bu yaş qruplarında ağır ağırlaşma riski digərlərinə nisbətən daha yüksəkdir.

- Kovid artıq bizə, insanlara öyrəşib, elə deyilmi? Dözmək daha asandı.

- İndi adi qrip kimi müalicə olunan kovid infeksiyası, həqiqətən, ilk ortaya çıxdığı vaxtdan daha yüngül keçir. Ancaq bu xəstəlik də tromboza səbəb ola bilər və bunu nəzərə almaq lazımdır. Bundan əlavə, bu infeksiya qan damarlarının iltihabına, işemiyaya, nekrozlara və daxili orqanların zədələnməsinə səbəb ola bilər və sadəcə qrip kimi müalicə etsəniz, səhvdir. Ekspress diaqnostika üçün ilkin mərhələdə test etmək vacibdir.

Kovid ilə çətin günlər keçirənlərə həkim nəzarəti altında olmaları tövsiyə olunur və bəzən testlər əsasında sağaldıqdan sonra altı aya qədər qan durulaşdıran dərmanlar qəbul edirlər, çünki iltihab prosesi hüceyrədaxili olaraq davam edə bilər. Əslində, COVID-i təhlükəli edən budur. Və bu infeksiya uşağın bədənində əhəmiyyətli bir iz buraxa bilər.

Biz ürək əzələsinin keçici işemiyası və beyin işemiyası olan kiçik xəstələri müalicə və monitorinq etdik. Onlar kardioloq və nevroloq tərəfindən uzunmüddətli reabilitasiya tələb edir. Yeri gəlmişkən, konfransda məruzələrdən biri COVID-19-a yoluxmuş uşaqlarda multisistem iltihabi sindromun kliniki və immunoloji təzahürlərinin və gedişatının xüsusiyyətlərinin müzakirəsinə həsr olunub. 

Yəni, Lənkəranda keçirilən bu tədbir bir daha onu göstərir ki, sağlam nəslin yetişdirilməsi üçün innovativ yanaşmaların tətbiqi, bilik mübadiləsi və geniş əməkdaşlıq həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bu təşəbbüs həm ümumilikdə milli səhiyyənin, həm də xüsusilə pediatriyanın gələcək inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradır.

- Metapnevmoniya. Bu yeni xəstəlikdir, yeni infeksiyadır? Qonşu ölkələrin artıq yoluxma hallarının qeydə alındığını nəzərə alsaq, bu, bizim üçün təhlükə yaradırmı?

- İnsan metapnevmovirusu (hMPV) həm də soyuqdəyməyə (yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyası) səbəb olan viruslardan biridir. Bu virus yeni deyil, 2001-ci ildə müəyyən edilib və soyuqdəymə və qrip kimi simptomlara səbəb olur. Xəstəlik adətən yüngül keçsə də, xüsusilə körpələrdə, yaşlılarda və immun sistemi zəif olan insanlarda pnevmoniya kimi ciddi fəsadlara səbəb ola bilər.

Məsələn, ötən ilin dekabr ayının sonunda Tayvanın Money UDN nəşri metapnevmovirusun yaratdığı ölüm nisbətinin 43%-ə çatdığını bildirdi. Tez aşkarlana bilən COVID-19-dan fərqli olaraq, insan metapnevmoniyası virusu üçün test sistemi çox azdır. Bundan əlavə, xəstəliyin müalicəsi üçün heç bir dərman yoxdur, yalnız dəstəkləyici terapiya təyin edilə bilər. Ölkəmizə gəlincə, qeydə alınan heç bir hadisə yoxdur və müəyyən olunmuş qaydada mövsümi profilaktik tədbirlər həyata keçirilir.

Qaliya Əliyeva