Süni intellektin (Sİ) səhiyyəyə inteqrasiyası son illərdə ən mühüm texnoloji dönüş nöqtələrindən biri hesab olunur. Xüsusilə diaqnostika sahəsində Sİ alqoritmlərinin tətbiqi tibbi qərarların dəqiqliyini və sürətini artırmaqla yanaşı, səhvlərin azalmasına və xəstəliklərin erkən mərhələdə aşkarlanmasına şərait yaradır.

Azmedinfo.az Ruslan Kərimovun müəllifi olduğu, süni intellektin tibbi diaqnostikada tətbiqinə dair dünya təcrübəsi və Azərbaycan reallığını əhatə edən mövzuda aktual məqaləsini izləyiciləri ilə paylaşır.

Dünya təcrübəsində artıq bir sıra ölkələr Sİ əsaslı diaqnostika sistemlərini klinik praktikaya daxil edib. Məsələn, ABŞ-da Food and Drug Administration (FDA) 2021-ci ilə qədər 343 süni intellekt əsaslı tibbi cihaz və proqram təminatını qeydiyyatdan keçirib. Bu texnologiyalar radiologiya, dermatologiya, kardiologiya və oftalmologiya sahələrində istifadə olunur. Məşhur nümunələrdən biri, Google Health tərəfindən hazırlanmış diabetik retinopatiyanın aşkarlanması üçün istifadə edilən süni intellekt sistemidir ki, o, oftalmoloqun iştirakı olmadan dəqiq diaqnoz qoymaq bacarığına malikdir.

Avropa İttifaqında isə Sİ texnologiyalarının tətbiqi “AI Act” adlı hüquqi çərçivə ilə tənzimlənir. Bu sənəddə yüksək riskli texnologiyalar (o cümlədən səhiyyədə istifadə edilənlər) üçün sərt standartlar müəyyən edilib. Klinik etibarlılıq, məlumat təhlükəsizliyi və alqoritm şəffaflığı əsas tələblər sırasındadır.

Azərbaycan reallığında isə bu sahədə ilkin təşəbbüslər müşahidə olunur. Hələlik Sİ əsaslı diaqnostik sistemlərin geniş klinik praktikada istifadəsi yayılmayıb. Bunun səbəbləri sırasında texnoloji baza, hüquqi mexanizmlərin olmaması və tibbi kadrların bu sahədə bilik çatışmazlığı dayanır. Bununla belə, bəzi özəl klinikalar və tədris müəssisələri ilkin Sİ layihələrinə maraq göstərməyə başlayıblar. Azərbaycan Tibb Universitetində rəqəmsal tibblə bağlı seminarların təşkili və İKT ilə inteqrasiya təşəbbüsləri gələcəyə ümid yaradır.

Nəticə etibarilə, süni intellektin diaqnostikada istifadəsi tibb elminin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Azərbaycanın da bu sahədə beynəlxalq təcrübədən yararlanaraq həm hüquqi, həm də texnoloji infrastrukturunu formalaşdırması vacibdir. Bunun üçün təhsil, səhiyyə və İKT sektorlarının inteqrə olunmuş inkişaf strategiyası zəruridir.

Süni intellektin səhiyyədə istifadəsi zamanı məsuliyyət kimin üzərindədir?

Süni intellekt sistemləri diaqnostik qərarların verilməsində rol oynadıqca, hüquqi və etik suallar da aktuallaşır. Səhv diaqnoz və ya yanlış qərar nəticəsində məsuliyyəti kim daşıyır, proqram təminatçısı, həkim, yoxsa səhiyyə müəssisəsi?

Hazırda bir çox ölkələr bu məsələni açıq saxlayır, lakin tendensiya ondan ibarətdir ki, süni intellekt hələlik yardımçı qərarvermə aləti kimi qəbul olunur və son qərar həkimin məsuliyyəti altında qalır. Bu da o deməkdir ki, Sİ-nin verdiyi təhlil və ya proqnoz əsasında qərar qəbul edən həkim, nəticə səhv olarsa, məsuliyyət daşımalı olur.

Avropa İttifaqında "AI Act" bu məsələni müəyyən risk kateqoriyalarına bölərək tənzimləyir. ABŞ-da isə hüquqi tənzimləmlər və FDA təsdiqi bu məsələlərin həllində əsas rol oynayır.

Azərbaycan kontekstində isə məsuliyyət bölgüsü məsələsi hələlik hüquqi cəhətdən tənzimlənməyib. Rəqəmsal səhiyyə ilə bağlı normativ sənədlər formalaşmadığından, süni intellektdən istifadənin hüquqi nəticələri barədə açıq mexanizmlər mövcud deyil. Bu, həm həkimlərdə tərəddüd yaradır, həm də Sİ texnologiyalarının klinik praktikada istifadəsini ləngidir.

Gələcəkdə bu məsələnin həlli üçün normativ hüquqi baza hazırlanmalı, etik prinsiplər və məsuliyyət bölgüsü aydın şəkildə müəyyənləşdirilməlidir. Əks halda texnologiyanın imkanları istənilən nəticəni verməyə bilər.

Ruslan Kərimov