Klassik müalicələrə çıxışın çətinləşdiyi bir dövrdə süni intellekt yeni bir dəstək forması kimi önə çıxır. 7/24 əlçatan olan, randevu tələb etməyən və çox vaxt pulsuz olan bu sistemlər milyonlarla insanın emosional yükünü paylaşmağa namizəddir. Bununla belə, ekrandan gələn empatik cavab real insanla münasibəti əvəz edə bilərmi?

Azmedinfo.az "Süni intellektin cavabları həqiqətən "terapiya" ola bilərmi?" sualına sizinlə birgə cavab axtarır: 

Son illərdə süni intellekt artıq sadəcə məlumat verən bir sistem deyil, duyğulara da toxunan və psixoloji proseslərə daxil olan texnologiyaya çevrilir. Xüsusilə klassik terapiya xidmətlərinə müraciət etməkdə çətinlik çəkən şəxslər emosional dəstək axtarışında süni intellekt tətbiqlərinə müraciət edirlər. Hər zaman əlçatan olmaq, xərc üstünlükləri təklif etmək və şəxsi məkanın daha asan mühafizə oluna biləcəyi hissini yaratmaq bu sistemlərin cəlbediciliyini artırır. Ancaq insan psixologiyasına gəldikdə, təkcə “əlçatan olmaq” kifayətdirmi?

Süni intellektə əsaslanan tətbiqlər empatik görünüşlü cavablar verə bilər. Bəs bu cavablar real psixoterapiya prosesinin təklif etdiyi təhlükəsiz və transformativ əlaqəni yarada bilərmi?

Klinik psixoloq İrem Akyüz Çaylağın sözlərinə görə, bu mümkün deyil: "Bu cür cavablar dəstəkləyici məkan təmin edə bilər. Bununla belə, onların insan terapevtlə əlaqədə təmin edilən məkanı təmin etməsi gözlənilə bilməz. Terapiya əlaqəsində AI-nin hazırda təmin edə bilmədiyi və müalicəvi və qoruyucu xüsusiyyətlərə malik olan bir çox amil var; məsələn, insan təması, məhdudiyyətləri olan çərçivə, hesabatlılıq, etik standartlar, şəffaflıq, razılıq, məlumatların məxfiliyi və təhlükəsizliyi."

Terapiya prosesi yalnız problemlərin müəyyən edilməsini deyil, həm də etibarlı bir əlaqə daxilində yenidən qurulmasını əhatə edir. Bu kontekstdə AI yalnız səthi dəstək verə bilər. Süni intellektin verdiyi psixoloji dəstək, insan münasibətlərinin tərkib hissələrinə cavab vermədiyi üçün qeyri-kafi ola bilər. 

Müalicə prosesində təkcə nitq deyil, həm də mimika, səs tonu, baxışlar və jestlər müalicəvi rol oynayır. İrem Akyüz Çaylak süni intellektin ən böyük çatışmazlığı buradan başlayır: "İnsanlar güzgü neyronları vasitəsilə bir-biri ilə ünsiyyət qururlar. Yəni biz güzgü neyronlarımız vasitəsilə insanın üz ifadəsini qavrayıb əks etdirə bilirik. Bu yolla biz bu insanın duyğularına empati qura bilirik, onlara toxuna bilirik. Eyni zamanda, üz ifadəmiz də insanın emosiyalarını əks etdirir. Bu empatiya qurarkən, insanın zehnimiz və bədənimizlə əlaqə yaratmasına imkan verir. Süni intellekt burada insan təması hiss etmək baxımından məhdudiyyətlərə səbəb olur.

Bəzi istifadəçilər öz hisslərini süni intellektə söyləməyin daha asan olduğunu söyləyirlər. Lakin bu asanlıq məlumat təhlükəsizliyi baxımından da ciddi suallar yaradır. Akyüz Çaylak bununla bağlı həm texniki, həm də etik riskləri vurğulayır: "Terapiyada süni intellektin istifadəsi məlumatların məxfiliyi və təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıq yaradır. Müştəri məlumatları son dərəcə həssasdır və onların icazəsiz giriş və ya istifadədən qorunmasını təmin etmək vacibdir. Süni intellektin məlumatları necə idarə edəcəyini, harada saxlanacağını və kimlərin ona giriş əldə edəcəyini anlamaq üçün müraciət edənlər üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu, müştərilərə qarşı ədalətsiz və ya ayrı-seçkiliyə səbəb ola bilər."

Texnologiya inkişaf edir, sistemlər inkişaf edir. Bununla belə, insan ruhunun ehtiyacı olan şey yenə də eynidir: əsl əlaqə. İrem Akyüz Çaylak bu boşluğun heç vaxt bağlanmayacağına inanır: "Süni intellekt sistemləri daha da təkmilləşsə belə, onların terapevtləri tamamilə əvəz edəcəyini düşünmək çətindir. Terapevtik əlaqə, terapiya prosesində dəyişiklik prosesində böyük əhəmiyyət kəsb edən bir qaynaqdır. Terapiya prosesində, bir mütəxəssislə insan etibarlı bağının yaşana biləcəyi empatik və dəstəkləyici bir əlaqənin qurulmasına ehtiyac var."