Zehni köləliyin anatomiyası və təqva meyarı

İslam dünyasının bu gün içində olduğu intellektual böhranın və mənəvi aşınmanın kökündə, təxminən 1400 ildir davam edən sistematik bir yanlış təsəvvür və tədris metodologiyası dayanır. Quranın insanı mənəvi cəhətdən oyadan, ağla və düşüncəyə xitab edən, zalımlara meydan oxuyan mesajı Peyğəmbərin (s.ə.s.) vəfatından dərhal sonra qurulan imperiya aparatları və onların saray ilahiyyatçıları tərəfindən daxildən sarsıdılmışdır. Quranın orijinal xəttinə görə, Allah qatında yeganə ucalıq meyarı təqvadır, yəni Allahın sevgisindən məhrum olmaq təhlükəsindən qorunaraq əməlində düz olmaq məsuliyyətidir. Lakin bu ilahi prinsiplə dünyəvi ambisiyaların toqquşması, ayələrin kontekstdən qoparılaraq təhrif edilməsi ilə nəticələnmişdir. Bu təhrifin və yanlış tədrisin ən bariz makro-nümunəsi isə Ənam surəsinin 83-cü ayəsidir.

Azmedinfo.az ruh və təfəkkür sağlamlığı, "Qurani maariflənmə" silsiləsindən Kamiloğlunun növbəti məqaləsini təqdim edir.

I Hissə: Bir təhrifin anatomiyası: Ənam 83 nümunəsi və kontekstual tədrisin vacibliyi

Quranın düzgün tədrisinin ən fundamental şərti, onun "kontekstual bütövlüyünü" qorumaqdır. Bir ayəni öncəsi və sonrasından ayırmaq, Allaha öz adından yalan söylətmək mənasına gəlir. Ənam surəsinin 83-cü ayəsində yer alan “...Biz dilədiyimiz kimsənin dərəcələrini yüksəldirik...” cümləsi 1400 ildir təhrifə məruz qalmışdır. Həmin ayənin həqiqi mahiyyətini anlamaq üçün Ənam surəsinin 78-84-cü ayələr zəncirini birgə oxumaq mütləq şərtdir:

* 78-79-cu ayələr: İbrahim peyğəmbər doğan və batan günəşi, ayı, ulduzları müşahidə edərək onların müvəqqəti və asılı təbiətini qövmünə göstərir. Kainatın qanunlarına əsaslanan elmi bir dillə mütləq tövhidi elan edir.

* 80-82-ci ayələr: Qövmü onu öz saxta bütlərinin və hakim elitanın qəzəbi ilə qorxutmağa çalışdıqda, o, qorxu və təzyiq sisteminə meydan oxuyur: "İman gətirib imanlarına zülm (şərik/ədalətsizlik) qatmayanlar əmin-amanlıqdadırlar..."

* 83-84-cü ayələr (Kulminasiya): Məhz bu məntiqi və elmi qələbənin, zalım qüvvələrə qarşı qorxunu rədd etməyin ardınca Uca Allah buyurur: "Bu, qövmünə qarşı İbrahimə verdiyimiz dəlilimizdir. Biz dilədiyimiz kimsənin dərəcələrini yüksəldirik..."

Bu bütöv tədris sübut edir ki, Allahın ucaltdığı "dərəcə" batili rasional dəlillərlə susdurmaq, qorxu sistemini rədd etmək və zülmə bulaşmamış saf imana sahib olmaq ucalığıdır.

Lakin 1400 ildir hökm sürən saray ilahiyyatı bu ayəni kontekstdən qoparmış və təkbaşına oxudaraq tamamilə tərs bir məna istehsal etmişdir. Onlar bunu xalqa belə tədris etdilər: "Allah hakimiyyəti, sərvəti və qılınc gücünü kimə qismət edibsə, onun dərəcəsini ucaltmışdır."

Beləliklə, Müaviyənin və ya Yezidin taxta oturması, ümmətin qanını axıtması "ilahi bir seçim və dərəcə yüksəlməsi" kimi qələmə verildi. İbrahim peyğəmbərin zalım hakim qüvvələrə qarşı gətirdiyi elmi dəlillər unutduruldu, yerinə isə "Hakimiyyətdə kim varsa, Allah onu seçib" deyən saxta bir qədərçilik (cəbrilik) inancı yerləşdirildi. Bu təhrif, sonrakı əsrlərdə müsəlman cəmiyyətlərini zalımlara qarşı kor-koranə itaətə məcbur edən ən böyük psixoloji silah oldu.

II Hissə: İlahi metoddan səltənətə: Peyğəmbər dəvəti və Əməvi imperiyası

Ənam surəsinin bu şəkildə təhrif edilməsi, real tarixdə Peyğəmbər metodunun tamamilə tərs qütbünə çevrilən Əməvi institutunun qurulmasına xidmət etdi. Hz. Məhəmmədin (s.ə.s) dövründə İslam bir işğal və ya məcburiyyət mexanizmi deyil, tamamilə mənəvi dəvət və qəlblərin fəthinə söykənirdi. Lakin Məkkənin fəthi günü can qorxusundan və ya siyasi manevrlə İslamı zahirən qəbul edən və tarixdə "Tuləqa" (azad edilmişlər) adlandırılan qrupun, xüsusilə Müaviyə ibn Əbu Süfyanın hakimiyyətə gəlməsi ilə bu mənzərə kökündən dəyişdi.

Müaviyə İslamı yaymaq adı altında, əslində İslam rəmzlərindən istifadə edən, Siffin və Cəməl döyüşlərində qanuni xəlifə Həzrət Əliyə (ə) qarşı çıxan dünyəvi bir imperiya (səltənət) qurdu. İslamın "Şura" (məsləhətləşmə) sistemi ləğv edilərək, yerinə Bizans və Sasani tipli mütləq monarxiya gətirildi. Bu, dinin və dövlətin ilahi hidayət yolundan çıxarılaraq, bir sülalənin imperiya maraqlarına xidmət edən vasitəyə çevrilməsinin başlanğıcı idi.

III Hissə: İrqçilik, Məvalilər və Şüubiyyə müqaviməti

Müaviyə və ondan sonra gələn Əməvi xəlifələri dövləti bir İslam ümməti kimi deyil, "Ərəb millətçi imperiyası" kimi idarə etməyə başladılar. Bu idarəçilik İslamın universal bərabərlik prinsipinə tamamilə zidd idi. Yeni müsəlman olan qeyri-ərəb xalqlardan (Məvalilərdən — o cümlədən Azərbaycanlılar, farslar və türklərdən) dövlət xəzinəsi boşalmasın deyə qanunsuz olaraq cizyə vergisinin alınmasına və onlara ikinci sinif insan (kast sistemi) kimi baxılmasına davam edildi.

Bu zülmə qarşı qeyri-ərəb ziyalıları və alimləri Quranın Hucurat surəsinin 13-cü ayəsinə sığınaraq "Şüubiyyə" (Xalqlar) hərəkatını başlatdılar. Onlar ilk növbədə İslamın unudulmuş təqva və bərabərlik meyarlarını tələb edir, daha sonra isə elm, fəlsəfə, tibb və astronomiya sahəsində qazandıqları nəhəng uğurlarla ərəb aristokratiyasının saxta üstünlük iddialarını daxildən sarsıdırdılar. Sonda bu mədəni-intellektual müqavimət siyasi ayaqlanmalara çevrilərək Əməvi imperiyasını 750-ci ildə çökdürdü.

IV Hissə: Abbasilər və qızıl dövrün paradoksu

Əməviləri devirmək üçün "Əhli-Beyt (Peyğəmbər soyu) adına ədalət gətirəcəyik" şüarı ilə hakimiyyətə gələn Abbasilər, mütləq gücü ələ keçirdikdən sonra böyük bir siyasi səmimiyyətsizlik nümayiş etdirərək Peyğəmbərin yolunu davam etdirən “Əhli-beyt”i tamamilə  kənarlaşdırdılar. Abbasilər dövründə "İslamın Qızıl Dövrü" adlandırılan elmi və mədəni intibah başladı (Əhli-Beyt irsi üzərindən). Lakin saray tarixçilərinin bu parıltını xəlifələrə aid etmək cəhdlərinə baxmayaraq, elmi inqilabın əsl mənəvi əsası İmam Cəfər əs-Sadiq (ə) və onun qurduğu universal elmi akademiya idi. Müasir elmlərin əsasını qoyan Cabir ibn Həyyan kimi dahilər bu məktəbin yetirmələri idilər. Abbas xəlifələri isə bu elmdən bəhrələnir, lakin öz qeyri-islami siyasətlərini və saxta dindarlıqlarını ifşa edən Əhli-Beyt imamlarını (İmam Musa əl-Kazım, İmam Rza və s.) zindanlarda zəhərləyərək şəhid edirdilər.

Nəticə: Tarixi yazanların senzurası və yeganə doğru meyar: Əhli-Beyt

İslam tarixinin reallığında ən böyük problem, onun sonradan dövlət və məzhəb təsiri altında yazılmasıdır. Təbəri, İbn Əsir və ya İbn Kəsir (Məmlüklər dövründə yaşamış) kimi böyük tarixçilər, yaşadıqları sünni teokratiyalarının "səhabələrin toxunulmazlığı" və dövlət legitimliyi prinsiplərini qorumaq üçün ciddi şəkildə siyasi senzura tətbiq etmişlər. Onlar Əhli-Beyt imamlarının sistematik şəkildə şəhid edilməsini "əcəli ilə ölmək" kimi pərdələmiş, Müaviyə və Yezid kimi şəxslərin siyasi cinayətlərini "ictihad xətası" donuna bükərək yumşaltmağa çalışmışlar. Hətta bir çox tarixi faktı sənəd bəhanəsi ilə sıradan çıxarmışlar.

Buna görə də, 1400 illik yanlış təsəvvürləri dağıtmaq və İslam tarixinin doğru, obyektiv anlaşılmasını təmin etmək üçün yeganə mütləq meyar Əhli-Beytdir. Tarixi yazanların Həzrət Əliyə və onun pak nəslinə olan münasibəti süzgəcdən keçirilmədən oxunan hər bir sətir insanı manipulyasiyaya aparır. Çünki həqiqət bütövdür, bir tərəfin mütləq haqlı olduğu yerdə digər tərəfi "yaxşı niyyətli" adlandırmaq elmi ikiüzlülükdən başqa bir şey deyildir. Əhli-Beyt tərəzisi bizə göstərir ki, İslamın pak və mənəvi mahiyyəti saraylarda deyil, bütün zülmlərə baxmayaraq Ənam surəsinin tələb etdiyi o elmi dəlili, ədaləti və təqvanı qoruyan Peyğəmbər ocağında yaşadılmışdır.