Müasir dövrdə davamlı inkişaf prinsipləri hər bir sektorda olduğu kimi, səhiyyə sahəsində də prioritetə çevrilib. "Yaşıl səhiyyə" konsepsiyası, tibbi xidmətlərin göstərilməsi zamanı ətraf mühitə mənfi təsirləri minimuma endirməyi, resurslardan səmərəli istifadəni və ekoloji cəhətdən dayanıqlı tibb müəssisələrinin yaradılmasını hədəfləyir. Bu yanaşma təkcə ekoloji faydalar deyil, həm də iqtisadi səmərəlilik və pasiyent sağlamlığının yaxşılaşdırılması baxımından böyük potensial vəd edir.

Yaşıl səhiyyə, tibb sektorunun ekoloji izini azaltmağa yönəlmiş kompleks bir yanaşmadır. Bu, tibb müəssisələrində enerji istehlakının azaldılması, bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə edilməsi ilə başlayır. Eyni zamanda, tibbi tullantıların düzgün çeşidlənməsi, azaldılması, təkrar emalı və təhlükəsiz şəkildə utilizasiyası bu konsepsiyanın əsasını təşkil edir. Həmçinin su resurslarından səmərəli istifadə edilməsi, suyun təkrar emalı sistemlərinin tətbiqi də yaşıl səhiyyənin ayrılmaz hissəsidir. Zərərli kimyəvi maddələrin təmizləyici vasitələrdən tibbi ləvazimatlara qədər istifadəsini azaltmaq və ya ekoloji cəhətdən daha təhlükəsiz alternativlərlə əvəz etmək önəm kəsb edir. Bütün bunlarla yanaşı, ekoloji cəhətdən dayanıqlı məhsulların və avadanlıqların alınmasına üstünlük verən yaşıl satınalma siyasəti və yeni tibb müəssisələrinin tikintisində yaşıl binalar prinsiplərinin tətbiqi də bu yanaşmanın əsas elementləridir. Bu hərtərəfli yanaşma, səhiyyə sisteminin xarici mühitə təsirini azaltmaqla yanaşı, tibb işçiləri və pasiyentlər üçün daha sağlam bir daxili mühit yaratmağa da kömək edir.

Yaşıl səhiyyə strategiyasında dünya təcrübəsi

Dünyanın bir sıra ölkələri yaşıl səhiyyə prinsiplərini öz səhiyyə strategiyalarına uğurla inteqrasiya edirlər. Skandinaviya ölkələri, xüsusilə İsveç, Norveç və Finlandiya, bərpa olunan enerjidən istifadə, tullantıların təkrar emalı və ekoloji standartlara cavab verən xəstəxana dizaynı sahəsində qabaqcıl mövqedədirlər. Məsələn, İsveçdə xəstəxanaların enerji istehlakını azaltmaq üçün geniş miqyaslı proqramlar həyata keçirilir.

Almaniya səhiyyə müəssisələrində enerji səmərəliliyi, tullantıların idarə edilməsi və zərərli maddələrin azaldılmasına böyük diqqət yetirir. Burada "passiv xəstəxanalar" kimi layihələr inkişaf etdirilir ki, bu da enerji istehlakını minimuma endirir. Böyük Britaniyada isə Milli Sağlamlıq Xidməti (NHS) karbon emissiyalarını azaltmaq və davamlı səhiyyə sisteminə keçid üçün iddialı hədəflər qoyub. Onlar tullantıların azaldılması, enerjiyə qənaət və "yaşıl" nəqliyyat vasitələrinin istifadəsi kimi tədbirlər görürlər.

ABŞ-da "Practice Greenhealth" kimi təşkilatlar səhiyyə müəssisələrini yaşıl təcrübələri tətbiq etməyə təşviq edir, nəticədə bir çox xəstəxana enerji səmərəliliyi, suyun idarə edilməsi və tullantıların azaldılması proqramlarını həyata keçirir. Zəlzələlərə davamlı binaların tikintisi ilə yanaşı, Yaponiyada da xəstəxanalar enerji səmərəliliyi və təbii işıqlandırmanın optimallaşdırılmasına önəm verirlər. Bu ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, yaşıl səhiyyə prinsiplərini tətbiq etmək həm ekoloji, həm də iqtisadi cəhətdən əlverişlidir.

Yaşıl səhiyyənin ölkəmizdə tətbiq imkanları 

Azərbaycanda səhiyyə sistemi son illərdə sürətli inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Yeni tibb müəssisələrinin tikintisi, mövcud xəstəxanaların modernləşdirilməsi və tibbi texnologiyaların tətbiqi bu inkişafın əsas göstəriciləridir. Bu inkişaf fonunda "yaşıl səhiyyə" prinsiplərinin tətbiqi böyük perspektivlər açır.

Yeni tikilən və təmir olunan tibb müəssisələrində enerjiyə qənaət edən texnologiyaların tətbiqi, eləcə də bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə üçün ilkin pilot layihələrin başlanması mühüm bir addım ola bilər. Tibbi tullantıların düzgün çeşidlənməsi, emalı və utilizasiyası sistemləri təkmilləşdirilməli, təkrar emal imkanları araşdırılmalıdır. Bu sahədə beynəlxalq standartların tətbiqi önəmlidir. Tibb müəssisələrində suyun səmərəli istifadəsi, yağış suyunun yığılması və texniki ehtiyaclar üçün təkrar istifadəsi kimi layihələr düşünülə bilər.

Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyi, TƏBİB və İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi kimi qurumlar "yaşıl satınalma" siyasətini dəstəkləyə bilər. Bu, ekoloji cəhətdən təmiz və davamlı məhsulların bazara daxil olmasına stimul verəcək. Tibb işçiləri arasında yaşıl səhiyyə prinsipləri, ekoloji məsuliyyət və resursların səmərəli istifadəsi barədə təlimlər keçirilməli, bu istiqamətdə maarifləndirmə işləri gücləndirilməlidir. Nəhayət, yaşıl səhiyyə prinsiplərinin tətbiqini tənzimləyən normativ-hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi və ekoloji standartların tibb müəssisələrinə inteqrasiyası da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Yaşıl səhiyyə təkcə ekoloji bir trend deyil, həm də uzunmüddətli perspektivdə Azərbaycan səhiyyəsinin dayanıqlılığını, effektivliyini və keyfiyyətini artıra biləcək strateji bir yanaşmadır. Bu sahədə atılacaq addımlar həm ətraf mühitin qorunmasına, həm də vətəndaşların sağlamlığının daha yaxşı təmin edilməsinə xidmət edəcəkdir.

Ruslan Kərimov