Alimlər tibb məqalələrində generativ süni intellektdən istifadənin gözləniləndən də geniş yayıldığını müəyyən ediblər

Tibb və elm dünyasının ən nüfuzlu məlumat bazalarında dərc olunan akademik işlərdə süni intellektdən istifadənin gözləniləndən də böyük miqyas aldığı üzə çıxıb.

Azmedinfo.az "Medimagazin"ə istinadən yazır ki, yeni araşdırma tibbi məqalələrin demək olar ki, hamısında böyük dil modellərinin izlərinin olduğunu göstərib. Bu nəticələr elmi obyektivlik və tədqiqatların orijinallığı ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib.

arXiv platformasında dərc olunan və tibbi ədəbiyyatın əsas məlumat bazalarından biri hesab edilən PubMed məlumatlarını təhlil edən genişmiqyaslı araşdırmada tibb sahəsində süni intellektdən istifadə araşdırılıb.

2025-ci ilin son aylarında dərc edilən məqalələrin 90 faizində süni intellektdən istifadənin əlamətləri aşkarlanıb. İl ərzində bu göstərici 77 faiz təşkil edib. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu rəqəmlər elmi işlərdə generativ süni intellekt alətlərindən istifadənin sürətlə artdığını göstərir.

Elmi məlumatlarda “uydurma məlumat” təhlükəsi

Araşdırmanın nəticələri süni intellektdən yalnız qrammatik səhvlərin düzəldilməsi və dil redaktəsi üçün deyil, məqalələrin əsas məzmununu təşkil edən bölmələrdə də geniş istifadə edildiyini göstərib.

Təhlil edilən məqalələrin “Müzakirə” bölməsinin 78 faizində, tədqiqat nəticələrinin təqdim olunduğu “Nəticələr” bölməsinin isə 58 faizində süni intellekt izləri müəyyən edilib.

Tədqiqatın həmmüəlliflərindən, Belçikanın Gent Universitetinin kompüter alimi Dmitri Kobak “Nəticələr” bölməsində süni intellekt müdaxiləsinin ciddi risklər yaratdığına diqqət çəkib.

D.Kobakın sözlərinə görə, süni intellekt modelləri bəzi hallarda reallığa uyğun olmayan məlumatlar, yəni “halüsinasiyalar” yarada bilər. Bu isə yanlış tibbi məlumatların elmi ədəbiyyata daxil olması riskini artırır.

Tədqiqatçılar həmçinin məqalələrin giriş hissələrinin süni intellektə yazdırılmasının elmi obyektivliyə təsir göstərə biləcəyini bildirirlər. Belə yanaşmanın müəyyən elmi sahələrdə mövcud olan alqoritmik qərəzlərin akademik ədəbiyyata daşınmasına səbəb ola biləcəyi vurğulanır.

İngilis dili ana dili olmayan tədqiqatçılar üçün vasitə

Məlumatlar göstərir ki, süni intellektdən istifadə xüsusilə ingilis dili ana dili olmayan ölkələrdə çalışan tədqiqatçılar arasında daha geniş yayılıb.

Ekspertlər akademik dilin təkmilləşdirilməsi və dil baryerinin aradan qaldırılması məqsədilə süni intellekt alətlərindən tərcümə və redaktə vasitəsi kimi istifadəni təbii hesab edirlər.

Lakin mövcud aşkarlama üsullarının sadə qrammatik redaktə ilə məqalənin tamamilə süni intellekt tərəfindən hazırlanması arasındakı fərqi hər zaman müəyyən edə bilməməsi elmi jurnallar üçün keyfiyyətli və orijinal məzmunun seçilməsini çətinləşdirir.

Toronto Universitetinin sosial elmlər üzrə tədqiqatçısı Kayl Siler mövcud vəziyyəti qiymətləndirərkən süni intellektin akademik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrildiyini bildirib.

Onun sözlərinə görə, “Macun bir dəfə tüpdən çıxıbsa, onu yenidən içəri qaytarmaq mümkün deyil”.

Akademik prosesdə orijinallıq riski artır

Süni intellektdən istifadənin sürətlə artması fonunda dünyanın müxtəlif ölkələrində elmi jurnallar tədqiqatçılardan məqalə təqdim edərkən süni intellekt alətlərindən hansı formada istifadə etdiklərini açıqlamalarını tələb etməyə başlayıblar.

Lakin ekspertlər hesab edirlər ki, yalnız belə bir açıqlama öhdəliyinin tətbiqi problemi tam həll etməyəcək.

Almaniyanın Tübingen Eberhard Karls Universitetinin koqnitiv elm üzrə tədqiqatçısı Lena Holtsvart elmi düşüncə prosesinin əhəmiyyətinə diqqət çəkərək mühüm xəbərdarlıq edib.

Onun sözlərinə görə, fikirlərin formalaşdırılması, onların inkişaf etdirilməsi və zehni proseslərin sözlərlə ifadə olunması elmi metodologiyanın ayrılmaz hissəsidir.

L.Holtsvart hesab edir ki, məqalə yazmaq prosesinin süni intellekt sistemlərinə həddindən artıq həvalə edilməsi alimlərin məhz bu mühüm intellektual fəaliyyətdən məhrum olmasına gətirib çıxara bilər.