Kliniki Tibbi Mərkəzin Nevrologiya şöbəsinin müdiri, həkim-nevroloq Lalə Tağızadə bildirib ki, yaddaş təkcə informasiyanı saxlayan bioloji sistem deyil, həm də insanın həyat tarixini, şəxsiyyətini və təcrübəsini formalaşdıran əsas koqnitiv funksiyadır.

Azmedinfo.az xəbər verir ki, nevroloqun sözlərinə görə, yaddaşın dərinliklərində həm keçmişin izləri, həm də gələcəyi planlama qabiliyyətimiz gizlənir.

Lalə Tağızadə yaddaşın müxtəlif növləri olduğunu deyib: “Qısamüddətli yaddaş bizə saniyələr və ya bir neçə dəqiqə ərzində informasiyanı saxlamağa kömək edir. Uzunmüddətli yaddaş illər boyu öyrəndiklərimizi qoruyur. İşçi yaddaş gündəlik fəaliyyətimizdə müvəqqəti informasiyadan istifadəni təmin edir. Epizodik yaddaş şəxsi həyatımızdakı xüsusi anları, semantik yaddaş bilik və faktları, prosedural yaddaş isə vərdiş və bacarıqları yadda saxlamağa xidmət edir.”

Həkim qeyd edib ki, yaddaş pozuntuları bir çox səbəbdən yarana bilər: “Yaddaş zəifləməsi və ya pozulması həm fizioloji, həm də patoloji amillərlə əlaqədar ola bilər. Neyrodegenerativ xəstəliklər, damar pozuntuları, insult, beyin hipoperfuziyası, travmalar, metabolik pozğunluqlar, B12 vitamini çatışmazlığı, hipotireoz, qaraciyər və böyrək xəstəlikləri, həmçinin psixiatrik faktorlar bu problemlərin yaranmasında mühüm rol oynayır.”

O, əlavə edib ki, yaddaş pozuntularının müalicəsi kompleks yanaşma tələb edir və səbəbdən asılı olaraq fərqli üsullarla aparılır: “Əsas məqsəd düzgün diaqnozun qoyulmasıdır. Pasiyentin vəziyyəti qiymətləndirilir, lazım gəldikdə MRT, KT, psixoloji testlər və qan analizləri aparılır. Bəzən yaddaş itkisi Alzheimer xəstəliyinin, bəzən depressiyanın, bəzən isə sadəcə vitamin çatışmazlığının nəticəsi olur.”

Lalə Tağızadə bildirib ki, Alzheimer xəstələrində istifadə olunan xüsusi dərmanlar xəstəliyin gedişini ləngidir və gündəlik funksiyaları müəyyən qədər qoruyur. Əgər yaddaş zəifliyi depressiya kimi psixoloji səbəblərlə bağlıdırsa, bu halda antidepressantlar və psixoterapiya əsas müalicə üsulları sayılır. Vitamin çatışmazlığı hallarında isə sadə B12 dəstəyi ilə vəziyyəti tam bərpa etmək mümkündür. Beyin qan dövranının pozulması fonunda yaranan yaddaş problemlərində isə qan dövranını yaxşılaşdıran preparatlar təyin olunur.

Nevroloq vurğulayıb ki, yaddaşın qorunmasında dərman müalicəsi ilə yanaşı, həyat tərzi də həlledici rol oynayır. Zehni fəaliyyətin aktiv saxlanılması, tapmacalar həlli, kitab oxumaq, yeni biliklər öyrənmək və sosial ünsiyyət yaddaşın möhkəmlənməsində çox mühüm rol oynayır. Beyin daim məşğul olduqda yaddaş da güclənir.