Yadplanetli həyatın axtarışı bizim Kainatda tək olub-olmadığımızı müəyyən etmək üçün axtarışımızda bir neçə elmi fənni bir araya gətirir. Elm adamları ekzoplanetlərin atmosferlərində bioimzalar axtarır, Mars və digər planetlər kimi öz günəş sistemimizdə yaşaması mümkün dünyaları araşdırır və ağıllı sivilizasiyaları göstərə biləcək süni siqnalları skan edir.

Azmedinfo.az "Nature Communications" jurnalına istinadən yazır ki, bu proses bizi həyat anlayışımızı şübhə altına almağa məcbur edir, çünki yerdən kənar orqanizmlər Yerin karbon əsaslı sistemlərindən çox fərqli biokimyadan istifadə edə bilərlər. Qəti əlaqənin olmamasına baxmayaraq, Yerin ən sərt mühitlərində inkişaf edən potensial yaşayış yerləri və ekstremofillərin kəşfləri həyatın bütün Kainatda geniş yayıla biləcəyini göstərir.

Əgər başqa planetlərdə həyat Yerdəki həyatdan bu qədər fərqli ola bilərsə, hansı əlamətləri axtarmaq lazım olduğunu bilmək çətin ola bilər. "Nature Communications"da dərc olunan məqalələrində Akshit Goyal (Tata Fundamental Tədqiqatlar İnstitutu) və Mixail Tixonov (Vaşinqton Universiteti) xüsusi həyat formalarına deyil, ekosistemlərə diqqət yetirməyi təklif edirlər. Orqanizmlərin resurslar üçün necə rəqabət apardığını və ekoloji cəhətdən qarşılıqlı əlaqəsini modelləşdirməklə, biologiya və ya xüsusi metabolik proseslər kimi Yerə xas olmayan universal bioimzaları müəyyən etmək mümkün ola bilər.

Həyatın universal xüsusiyyəti kimi tanınan bir cəhət enerjinin istehlakı və çevrilməsidir. Əvvəlki yanaşmalar kimyəvi balanssızlıqlar və ya enerji axını nümunələri vasitəsilə həyatı müəyyən etməyi təklif etsə də, bioloji və qeyri-bioloji prosesləri ayırd etmək üçün xüsusi meyarlara malik deyildi. Məqalədə tədqiqatçılar enerji perspektivini həyat formalarının demək olar ki, heç vaxt ayrı-ayrılıqda mövcud olmadığı, lakin ekoloji qarşılıqlı təsirlərlə rəqabətədavamlı ekosistemlərə çevrildiyi əsas müşahidə ilə birləşdirir. Yer üzündə məlum olan bir istisna olmaqla, ekosistemlərin formalaşması, demək olar ki, təkamülün özü kimi həyat üçün əsas kimi görünür.

Axtarış meyarlarını müəyyən edə bilsək belə, həyatın bu universal əlamətlərini tapmaq çətindir. Enerji istifadəsi bütün canlılar üçün ümumi olsa da, bioloji və qeyri-bioloji prosesləri ayırd etmək müasir texnologiyalarla çətin olaraq qalır. Bu məqalə yeni bir yanaşmanı ümumiləşdirir: kimyəvi maddələrin enerji məzmununa görə məkan təbəqələşməsinin axtarışı! Bu təbəqələşmə təbii olaraq həyatın iki universal xüsusiyyətindən yaranır: özünü çoxalma və növlər arasında rəqabət.

Bu xüsusiyyətlər birlikdə yüksək enerji ehtiyatlarının daha tez tükəndiyi və müxtəlif orqanizmlərin məkan olaraq ayrıldığı nümunələr yaradır. Xüsusi yer üzündəki maddələr mübadiləsi ilə əlaqəli olan ənənəvi bioimzalardan fərqli olaraq, bu nümunə biokimyadan asılı olmayaraq ekosistem rəqabətindən yaranır. Qeyri-bioloji proseslər laylı strukturlar yarada bilsə də, ümumiyyətlə enerji məzmununa görə təşkil olunmur. Bununla belə, əsas məhdudiyyət praktiki tətbiqdir, çünki bu cür nümunələri cari texnologiyalardan, xüsusən də uzaqdan zondlamadan istifadə etməklə aşkar etmək çətin ola bilər. Təəssüf ki, digər ulduz sistemləri ətrafındakı uzaq yad dünyalara səyahət də bizim imkanlarımız xaricindədir, ona görə də biz uzaqdan zondlama üsullarına etibar etməliyik.