ABŞ-da tanınmış ortoped-cərrah, uzun illər idmançıların diz problemlərinin müalicəsi ilə məşğul olan doktor Nikolas DiNubile özü də diz artritindən əziyyət çəkir. 16 yaşında futbol oynayarkən ağır diz travması alan həkim bu təcrübənin ona artritin qarşısının alınması və müalicəsi ilə bağlı həm şəxsi, həm də peşəkar baxımdan mühüm biliklər qazandırdığını bildirir.

Azmedinfo.az "The Epoch Times" nəşrinə istinadən yazır ki, onun sözlərinə görə, diz oynağını uzun müddət hərəkətsiz saxlamaq əksər hallarda faydalı deyil. Öz travmasından sonra üç ay gipsdə qalan həkim bunun ətraf əzələləri zəiflətdiyini və oynaq zədələnməsini sürətləndirdiyini qeyd edir. Buna görə də əsas məqsəd dizin sağlamlığını mümkün qədər qorumaq və cərrahi müdaxiləni son mərhələyə saxlamaqdır.

Artıq çəki dizlərə yükü artırır

N.DiNubile diz problemlərinin qarşısının alınmasında ən mühüm nəzarət edilə bilən amillərdən birinin bədən çəkisi olduğunu deyir. Artıq çəki diz oynaqlarına mexaniki yükü artırmaqla yanaşı, orqanizmdə iltihabi prosesləri də gücləndirə bilər. Bu isə qığırdaq toxumasının zədələnməsini və artritin inkişafını sürətləndirə bilər.

Həkim eyni zamanda ayaq əzələlərinin gücləndirilməsini tövsiyə edir. Xüsusilə budun ön və arxa əzələləri, baldır və gövdə əzələləri diz oynağının yükünü azaltmağa kömək edir və bir növ amortizator rolunu oynayır.

Hərəkət vacibdir

Fiziki aktivlik oynaq funksiyasının qorunması üçün mühüm amildir. Lakin DiNubile bütün hərəkətlərin eyni dərəcədə faydalı olmadığını vurğulayır. Onun fikrincə, yalnız bir istiqamətdə həyata keçirilən məşqlərlə yanaşı, müxtəlif istiqamətlərdə hərəkət, sürətli reaksiya, balans və koordinasiyanı inkişaf etdirən məşqlərə də yer vermək lazımdır.

Həkimin üstünlük verdiyi idman növlərindən biri tennisdir. Tennis qaçış, dayanma, istiqamətin dəyişdirilməsi və koordinasiyanı birləşdirdiyi üçün bədənin müxtəlif hərəkət müstəvilərində işləməsinə imkan verir. Bununla yanaşı, fiziki aktivliyin sosial və psixoloji baxımdan da faydalı olduğu qeyd edilir.

Qida əlavələri nə qədər faydalıdır?

Diz artritinin erkən mərhələlərində fiziki aktivliyi qorumaqla yanaşı, oynağa düşən həddindən artıq yükün azaldılması vacibdir.

N.DiNubile qlükozamin və xondroitin tərkibli əlavələrin bəzi osteoartrit xəstələrində simptomların yüngülləşdirilməsinə kömək edə biləcəyini bildirir. O, həmçinin bosvelliya, yaşıl çay ekstraktı, avokado və soya mənşəli birləşmələr, eləcə də kurkumin kimi maddələrin potensial iltihabəleyhinə təsirlərini qeyd edir.

Lakin bu vasitələrin zədələnmiş qığırdağı bərpa etmədiyini vurğulamaq vacibdir. DiNubile görə, mövcud struktur zədələnməsini sadəcə tablet və ya inyeksiya ilə tamamilə geri çevirmək mümkün deyil. Trombositlə zəngin plazma (PRP) kimi inyeksion üsullar isə bəzi xəstələrdə ağrının qısamüddətli azalmasına və funksiyanın yaxşılaşmasına kömək edə bilər.

Cərrahi müdaxilə nə zaman lazım olur?

Qığırdaqda kiçik və lokal zədələnmələr zamanı xüsusi bərpa prosedurlarından istifadə edilə bilər. Bunlardan biri autoloji xondrosit implantasiyasıdır (ACI). Bu üsulda xəstənin öz qığırdaq hüceyrələri götürülür, laboratoriyada artırılır və zədələnmiş nahiyəyə yerləşdirilir. Metod daha çox lokal zədələnmələr üçün nəzərdə tutulur və geniş yayılmış artrit zamanı uyğun olmaya bilər.

Artrit ağırlaşaraq sümüklərin bir-birinə təmas etdiyi mərhələyə çatdıqda oynaq dəyişdirilməsi gündəmə gələ bilər. Bu əməliyyat ağrını azaltmağa və oynağın funksiyasını bərpa etməyə imkan verir. Bununla belə, həkim dizin qorunmasına yönəlmiş üsulların mümkün qədər erkən tətbiq edilməsinin tərəfdarıdır.

Psixoloji vəziyyət də əhəmiyyətlidir

N.DiNubile reabilitasiyada insanın psixoloji yanaşmasının da mühüm rol oynadığını bildirir. Eyni əməliyyatı keçirən xəstələrin sağalma nəticələri bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər. Onun fikrincə, müalicə prosesində müsbət yanaşma, intizam və zəruri hallarda psixi sağlamlıq mütəxəssislərinin dəstəyi nəzərə alınmalıdır.

Ümumilikdə, diz artritinin inkişafını ləngitmək üçün çəkiyə nəzarət, ayaq əzələlərinin gücləndirilməsi, düzgün seçilmiş fiziki aktivlik, zəruri hallarda əlavə müalicə üsullarından istifadə və vaxtında tibbi müdaxilə əsas istiqamətlər hesab olunur.