Müasir dövrdə səhiyyə sisteminin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri məhdud resurslar şəraitində daha sürətli, dəqiq və səmərəli tibbi xidmət göstərməkdir. Bu baxımdan rəqəmsallaşma və süni intellekt (Sİ) artıq sadəcə texnoloji yenilik deyil, həkimlərin qərarverməsini dəstəkləyən, pasiyentlərin müalicəyə çıxışını sürətləndirən və səhiyyə resurslarının daha səmərəli idarə olunmasına imkan yaradan mühüm vasitəyə çevrilib.

Son illər elektron səhiyyə sistemlərinin inkişafı, tibbi məlumat bazalarının rəqəmsallaşdırılması və yeni texnoloji həllərin tətbiqi daha mürəkkəb innovasiyaların meydana çıxması üçün zəmin yaradıb. Bu gün süni intellektə əsaslanan diaqnostika sistemləri, elektron tibbi qeydlərin rəqəmsallaşdırılması, həkim və pasiyentlər üçün rəqəmsal xidmətlər səhiyyənin ayrılmaz hissəsinə çevrilməkdədir.

Qlobal əczaçılıq sənayesi də bu istiqamətdə sürətlə inkişaf edir. Bir çox beynəlxalq şirkətlər süni intellekti tədqiqat və inkişaf (R&D) proseslərinin əsas elementlərindən birinə çeviriblər. Bu yanaşmada süni intellekt sadəcə köməkçi texnologiya deyil, yeni dərmanların hazırlanmasından klinik tədqiqatların planlaşdırılmasına və qərarların qəbuluna qədər bütün mərhələlərdə istifadə olunur.

Bu məqsədlə yaradılan rəqəmsal platformalar müxtəlif elmi qrupların vahid məlumat bazası üzərində işləməsinə imkan verir. Məlumatların mərkəzləşdirilməsi süni intellekt modellərinin ayrı-ayrı məlumat parçaları deyil, tam məlumat bazası əsasında analiz aparmasına şərait yaradır ki, bu da daha dəqiq nəticələrin əldə olunmasına kömək edir.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, bu texnologiyalar yalnız inkişaf etmiş ölkələr üçün deyil, qlobal səhiyyə sisteminə inteqrasiya olunan bütün dövlətlər üçün əhəmiyyətlidir. Müasir dərmanlara çıxış, beynəlxalq müalicə protokollarının tətbiqi və sübutlara əsaslanan tibb prinsipləri süni intellektin imkanlarından istifadəni daha da aktuallaşdırır.

Yeni dərman preparatının hazırlanması uzun və bahalı prosesdir. Adətən elmi ideyanın yaranmasından dərmanın bazara çıxarılmasına qədər 10–15 il vaxt tələb olunur və bunun dəyəri 1–2,6 milyard ABŞ dollarına çata bilər. Üstəlik, klinik sınaqlar çox vaxt son mərhələdə təsdiq almır.

Süni intellekt bu prosesi daha səmərəli etməyə kömək edir. Böyük həcmli məlumatları analiz edən alqoritmlər erkən mərhələdə perspektivli molekulları müəyyənləşdirə, potensial riskləri aşkar edə və uğursuzluq ehtimalını azalda bilir. Bu isə həm tədqiqat xərclərinin azalmasına, həm də yeni müalicə üsullarının pasiyentlərə daha qısa müddətdə çatdırılmasına şərait yaradır.

Mütəxəssislərin fikrincə, əczaçılıqda süni intellektin tətbiqi gələcəkdə daha təhlükəsiz, daha effektiv və daha əlçatan müalicə metodlarının hazırlanmasında əsas amillərdən biri olacaq.

Ruslan Kərimov
Azmedinfo.az